Alıntı

Toplumsal hayat bizi doğadan kopardı, onunla yeniden bütünleşmek zorundayız. “Ağaca sarılan hippi” imajını kastetmiyorum, onda yanlış bir şey yok da, demek istediğim, bir psikolojik ve ruhsal evrimin çok gerektiği. Şimdiki hayat tarzımızla ilgili en büyük sorunun ruhsallık eksikliği olduğunu düşünüyorum…

Julian Goldberger ("Şahin"in yönetmeni)

bağımsız ABD filmi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
bağımsız ABD filmi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

7 Nisan 2014 Pazartesi

Uyurgezer



Filmin asıl başarısı, ana karakterlerini, pembe ile siyah, mutlulukla ölüm arasındaki gerilimde tutması… Bir tramplenin değil, usturanın ucunda yaşıyor gibiler, her an -eğlenceli anlamında- en çılgın veya -zararlı anlamında- en delice eylemi gerçekleştirebilirler. Çünkü -James’in dediği gibi- onlar birer “uyurgezer”; hayata ilişkin bilinç seviyeleri o derece düşük
IMDB: 6.3
Rotten Tomatoes: % 43
Manalı Filmler: 8.0


“Sleepwalking”in afişinde yer alan görüntü, filmin en güzel ve en anlamlı sahnesinden: Dayısı James’le, hedefi belirsiz bir yolculuğa çıkan 11 yaşındaki Tara bir motelin havuz başında güneşlenmektedir. 8-9 yaşlarında iki oğlan onu -uzaylı görmüş gibi- izlerken Tara ayağında patenlerle tramplene çıkar, yürüyüp en uçta durur ve kendini giysileriyle (hatta güneş gözlüğüyle) beraber suya bırakır. Havuzun dibinde durur, biraz dans eder ve sudan çıkar.

Sahne sürerken Tara’nın suda eğlenceyle mi, ölümle mi buluşacağını anlayamayız. Çünkü havuzda giysileriyle dans etmesi için de, intihar etmesi için de epeyce nedeni vardır…

Çünkü Tara da, filmin diğer kahramanları gibi çılgınca davranmakla delilik arasında savrulup durur.

“Uyurgezer” filminin asıl başarısı, sadece bu sahnede değil, filmin tümünde ana karakterlerini, pembe ile siyah, mutlulukla ölüm arasındaki gerilimde tutması… Bir tramplenin değil, usturanın ucunda yaşıyor gibiler, her an -eğlenceli anlamında- en çılgın veya -zararlı anlamında- en delice eylemi gerçekleştirebilirler.

Çünkü -James’in dediği gibi- onlar birer “uyurgezer”; sanki yaşamıyor da uyuyorlar sadece, hayata ilişkin bilinç seviyeleri o derece düşük. Ve bunun nedeni kökeni çocukluklarına dayanan karanlık mutsuzluğu bir yağmur bulutu gibi yanlarında gezdirmeleri. Çocukluk travmalarının yarattığı sis gözlerini kör etmiş, neyi neden yaptıklarını, kime güvenip kimden uzak duracaklarını bilemiyorlar. İnsanları tanımakta güçlük çekiyorlar çünkü kendilerini tanıyamıyorlar. Çok yaralılar… Tara’nın annesi Joyleen’in bir gecelik bir ilişkide, karşısındaki adamla oynaşırken “Beni sevdiğini söyle… Laf olsun diye…” demesi, sadece kendisinin değil, tüm ana karakterlerin nasıl bir bataklık içinde debelendiklerini iyi anlatıyor. Sonunda bir uyurgezer gibi yaşamaktan kurtulan James oluyor, iki kardeşin de hayatını cehenneme çevirmiş olan kişiyi, yani babasını öldürerek… Aslında onu esaretten kurtaran şey cinayet değil, kendisini hep ezen babasına karşı çıkmayı başarması… Hayatında ilk kez…

Çok benzer karakterlere, “Margot at the Wedding / Kızkardeşim Evleniyor” filminde de rastladık bu ay. Şu farkla ki: “Margot”, konusundan bekleneceği gibi, omuz kamerası, loş ışık kullanımı, yer yer rahatsız edici planlarla kurulmuş bir filmdi, Bill Maher ise “Uyurgezer”i, tam ters bir yapıda kurmuş: özellikle yol bölümlerinin başlamasından itibaren film, sinematografisi açısından, modern bir ana akım komedi-dram filmi gibi ilerliyor. Günlük güneşlik yollarda, sevimli hayvanlarla dolu bir çiftlikte geçen sahnelerin biçimi ile içeriği arasındaki karşıtlık, seyirciyi tokat yemiş gibi sersemletiyor. Henüz ilk yönetmenlik çalışmasında bu derece ölçülü bir görsel yapı kurması Maher’in yeteneklerinin sağlam bir göstergesi…

Filmin bir başka olumlu yönü ise oyunculuklar: Küçük bir rolde karşımıza çıkan Woody Harrelson’dan bir kez daha kötücül bir karakteri inanılmaz bir yetkinlikle canlandıran Dennis Hopper’a, Charlize Theron’dan efsanevi TV dizisi “Carnivale”in başrol oyuncusu olarak tanınan Nick Stahl’a uzanan, son derece başarılı bir oyuncu kadrosu var. Ama asıl alkışlanması gereken kişi, usta aktörlere rahatça eşlik eden küçük oyuncu AnnaSophia Robb… Genç yetenek, o kadar küçük bir yaşta bu kadar büyük bir mutsuzluğu taşımanın yorgunluğunu, isyan edememenin sıkıntısını mükemmel yansıtmış.

Kariyerini “Batman & Robin”, “X Men” gibi çok yüksek bütçeli Holivud teknoloji harikalarının görsel efekt departmanlarında sürdüren yönetmen Maher ve aslen renk uzmanı olan senarist Zac Stanford’un, önemli insanlık hallerini işleyen bağımsız bir projede bir araya gelmeleri de ayrıca takdire değer.

Tüm bunlara rağmen “Uyurgezer”, başyapıt diyebileceğimiz bir film değil. Filmde bir aksama yok, sadece senaryosu fazla sıradan. Stanford’un samimi olduğu her halinden anlaşılan çalışması, filmi benzerlerinden bir gömlek yukarı çekebilecek bir yetkinlikte değil, ana hikayesinde de, çoğu sahnelerinde de fazlasıyla bir “önceden görmüştük” havası var senaryonun. Örneğin çok benzer temaları işleyen Steve Kloves filmi “Flesh and Bone / Et ve Kemik” karakterleri de derinlemesine ele alıyor ve sonuçta, başta bahsettiğim gerilimi de çok daha iyi işliyordu. Sorunlu oğul rolünde Dennis Quaid, kötü yürekli baba rolünde James Caan unutulmaz performanslar çıkarmışlardı. Bu oyuncu kadrosu ve bu yönetmenle “Uyurgezer”, “Et ve Kemik” kadar “karanlık” veya örneğin (Sally Field’in canlandırdığı ölümcül kanser hastasının ve çocuklarının iki haftasını anlatan) “Two Weeks” kadar komik ve dramatik olamıyorsa bunun tek nedeni senaryosu...

Aslında Stanford işlenmeye çok müsait, çok ilginç bir tema yakalamış: Hayatı uyurgezer gibi yaşamak izleğine daha fazla ağırlık veren bir senaryodan, çok daha güçlü bir film çıkabilirdi.

Fakat neylersiniz, herkes Ingmar Bergman olamıyor maalesef…

Sinema, Eylül 2008

("Çocukluk travmalarının yarattığı sis: Uyurgezer" başlığıyla yayımlandı)

Sleepwalking / Uyurgezer
Yönetmen:
Bill Maher

Senaryo: Zac Stanford
Yapımcılar: A. J. Dix, J. J. Harris, Beth Kono, Rob Merilees, Charlize Theron
Oyuncular: Nick Stahl (James), AnnaSophia Robb (Tara), Charlize Theron (Joleen), Woody Harrelson (Randall), Dennis Hopper (Reedy)
2008 Kanada-ABD ortak yapımı, 101 dakika
Gösterim tarihi: 8 Ağustos 2008 
DVD firması: AS Sanat 

6 Ocak 2011 Perşembe

Şahin


IMDB: 5,9
Allmovie: 2,5/5 yıldız
Metacritic: % 48
Manalı Filmler: 8,0

“The Assassination Of Richard Nixon / Richard Nixon'a Suikast” (Niels Mueller, 2004) filmini beğendiysen sevgili okur, “Şahin”e de bayılacaksın. Bu filmde de ortalama bir bireyin “Amerikan düşü”ne ulaşma çabası anlatılıyor. Filmlerin her ikisi de, sadece yapım koşulları bakımından değil, öyküye yaklaşımları açısından da bağımsız. Yani sözlerini sakınmıyor, derinleşmekten, ortalama izleyiciyi rahatsız edebilecek sahneler koymaktan çekinmiyorlar (Ki zaten ikisinin de ana karakterleri ve öyküleri hiç de “eğlenceli” değil). Ayrıca her ikisi de başta senaryo ve reji olmak üzere her öğeleriyle usta işi filmler; mana seviyeleri yüksek, psikolojik açılımları tatmin edici…

Mueller’in filminin ana kişisi Sam dönemin ABD Başkanı Nixon’a suikast yapmayı takıntı haline getirmişti, George’un düşü ise usta bir şahin yetiştiricisi olmak, o eski savaşçıların becerisine ulaşmak… Giamatti ve Goldberger, daha önce Mueller ve Penn’in yaptığı gibi, hobiden takıntıya, oradan da deliliğin sınırına kayan bireyi işlemekte çok başarılılar. Ancak “Şahin”, dışsal ve içsel faktörleri, özellikle de “kendini kendine kanıtlamak” ve belki de “Amerikan hayat tarzı” bakımından çok daha önemli olan “birisi olmak” (George’un şahin takıntısına uyarlarsak “müthiş bir avcı” olmak) vs dürtülerin bireyleri nerelere savurduğunu daha etraflıca işliyor, sonuçta seyircinin zihnini kurcalayan, yüreğine çöken bir film olmayı başarıyor.

Meraklısına:
Filmde de anlatıldığı gibi şahin evcilleştirilmeye en çok direnen hayvanlardan biri. Çoğunlukla özgürlüğünden vazgeçmektense açlıktan ölmeyi yeğliyor. Şahin eğitmeye çalışan kişinin kendini sonuna kadar zorlaması, örneğin birkaç gününü aç ve uykusuz geçirmeyi kabullenmesi gerekiyor. Çünkü şahin eğitmek, iki farklı kişiliğin çarpışması demek, insan şahinden güçlü olamazsa hayvan boyun eğmiyor.

Bir söyleşiden:
Dindar mısınız veya herhangi bir ruhsal yolu izliyor musunuz?
Julian Goldberger: Değilim, “resmi” her şeye kuşkuyla yaklaşırım. İnsan kendi yolunu kendisi bulmalı. Doğayla ilişkini onarabilecek şekilde yaşayabiliyor musun? Toplumsal hayat bizi doğadan kopardı, onunla yeniden bütünleşmek zorundayız. “Ağaca sarılan hippi” imajını kastetmiyorum, onda yanlış bir şey yok da, demek istediğim, bir psikolojik ve ruhsal evrimin çok gerektiği. Şimdiki hayat tarzımızla ilgili en büyük sorunun ruhsallık eksikliği olduğunu düşünüyorum…
(Söyleşinin tamamı için tıklayınız)

The Hawk Is Dying / Şahin
Senaryo ve yönetim: Julian Goldberger (Harry Crews’ün romanından)
Yapımcılar: Jeffrey Levy-Hinte, Mary Jane Skalski
Oyuncular: Paul Giamatti (George Gattling), Michelle Williams (Betty), Michael Pitt (Fred), Rusty Schwimmer (Precious), Robert Wisdom (Billy Bob).
2006 ABD yapımı, 112 dakika.
DVD firması: Kanal D Home Video

5 Eylül 2010 Pazar

Akıl Defteri

IMDB: 8,7 (29. sırada)
Allmovie: 4.5 yıldız
Metacritic: % 80
Manalı Filmler: 9.5

Tüm sinema tarihinden mutlaka izlenmesi gereken 100 film seçsek, “Memento” listeye girerdi. Üstelik sadece sinemasal özellikleriyle değil, “mana değeri” bakımından da…

Sigorta müfettişi Leonard’ın (Lenny) karısı öldürülmüş, aynı olayda kendisi de yaralanmış ve kısa dönemli hafızasını yitirmiştir. İntikam fikrine saplanan Lenny, kazadan önceki yaşamına ilişkin hatırladıklarına yeni edindiği (ama aklında tutamadığı) bilgileri ekleyerek karısının katilini bulmaya çalışır…

“Memento”nun bu kadar beğenilmesinin ve Nolan’ın kariyerine dev bir sıçrama yaptırmasının birkaç nedeni var, öyküleme teknikleriyle ilgili getirdiği yenilikten başlayalım (filmi izlememiş olanlara bunu anlatmak çok zor olacak, ama deneyeyim): Film uzun süre iki koldan akıyor, siyah beyaz çekilmiş olan kısım filmin bugününde ileri doğru, renkli kısım ise geriye doğru ilerliyor. Geriye derken: Sekanslar, olması gerektiği gibi doğrusal akış içinde, ama olay sırası bakımından önce gelmesi gereken sekans sonra konmuş; hepsi bu şekilde kurgulandığı için önce –filmin zamanına göre- “şimdi olanı”, sonra mesela yarım saat öncesini, sonra diyelim ki bir önceki günü izliyoruz. Bu sırada siyah beyaz kısım da ilerliyor ve bir noktada buluşuyorlar.

Bu öyküleme tekniğine “dahiyane” demek herhalde abartılı olmaz. Ayrıca senaryo zekice ve ustalıkla yazılmış, reji önceki filmlerdeki aksaklıkları artık taşımıyor ve çok olgun, oyunculuk seviyesi takdire şayan… Fakat filmi çağdaş bir klasik konumuna yükselten sadece bunlar değil; belki de içeriği, biçiminden bile çarpıcı.

Fakat içeriğin neden önemli olduğunu ifade etmek de zor. Çünkü “Başlangıç”ta olduğu gibi, bu filmde de belirsizlikler o kadar akıllıca düzenlenmiş ki, “filmin tam olarak neyi anlattığı” konusunda sadece kendi yorumunuzu geliştirebiliyorsunuz. Öne çıkan 4 yorum var ve Nolan kendi düşüncesini söylemiyor, tersine şu cümlesi biliniyor: “Bence izleyicilerin çoğu, belirsizliği kabullenmek yerine Teddy’nin anlattıklarının doğru olduğunu düşünmeyi yeğleyecekler”.

Trajedi kahramanı Lenny
Ben de o seyirci grubundanım, filmi çözecek anahtarın Teddy olduğuna inanıyorum (Bu filmin asıl “mana” değeri ana cümlesinde olduğu için, filmi izlerken alacağınız zevki azaltacak bilgiler vermeden anlamı deşifre etme imkanı yok; filmi henüz izlemediyseniz yazının devamını daha sonra okumanızı öneririm) Bu yoruma göre: Lenny aradığı kişiyi bulmuş, öldürmüş, ama bunu hatırlamadığı için aramayı (ve dolayısıyla insanları öldürmeyi) sürdürmektedir. Filmde Sammy diye anlatılan/gösterilen kişi de bizzat Lenny’dir, yani karısının ölümünden sorumludur… Nolan’a ilişkin bilgilerimiz ve kısacık görünen bir planda Lenny’nin (eşi sağken) kalbinin üstünde “yaptım” dövmesinin olması, bu yorumu “gerçekçi” kılıyor.

Nolan’ın ana temasının “gerçekliğin(in) tutsağı olan bireyler” olduğunu biliyoruz. Örneğin “Takip”teki Bill kendi bilinçsizliği yüzünden bir örümcek ağına yakalanıyor, akıllıca kurulmuş bir tuzağa… Teddy’nin söyledikleri doğruysa Lenny bir tutsak bile değil, “bir trajedi kahramanı”. Bellek kaybı ve saplantısı yüzünden onun gerçekliği bir labirent bile değil, bataklık… Ortalıkta pimi çekilmiş bir el bombası gibi dolaşıyor, “o katil” olduğuna inandığı herkesi rahatça öldürebilir. Ayrıca hayatına giren insanların birinin, Lenny’nin hastalığını kendi çıkarları için kullandığını (moteldeki görevlinin kazık atması), bir başkasının ise ona cinayet işlettiğini de görüyoruz.

Lenny’nin durumunu trajik kılan şey, vicdan azabı yüzünden gerçekliği değiştirmesi, bir yanılsama içinde yaşamaya devam etmeyi istemesi. Karısının ölümünden asıl kendisinin sorumlu olduğunu bilmesine rağmen, bunu kaldıramadığı için gerçekliği çarpıtıyor, suçu başkasına yüklüyor, hatta başından geçen öyküyü, ona tanık olmuş gibi anlatıyor. Kendini buna inandırmış…

Dahası da var: Kısa dönemli hafıza kaybı yüzünden o kişiyi öldürdüğünü de hatırlamıyor, olmayan birini aramaya devam ediyor. Yani işlediği cinayetler vicdanına yeni yük eklemiyor. Kendini gayet bilinçli olarak kandırması da...

Bu kadar da değil: Lenny sağlıklı bir beyinde de hafızanın anıları değiştirdiğini biliyor, bunu söylüyor da. Ama bu genel doğruyu, kendi özeline uygulamıyor, uygulamak istemiyor: Bellek bu şekilde çalışıyorsa, Lenny’nin kafasına darbe aldığı o geceden öncesine ilişkin hatırladıkları da doğru olmayabilir. Örneğin karısını anlattığı kadar çok sevdiğinden de kuşkulanabiliriz…

Benlik denen hapishane
Bu aşamada Nolan’ın cümlesi netleşiyor: Gerçeklik zaten belirsizliklerle dolu iken, ve hepimiz onu yorumlayarak yaşamımızı sürdürürken, en azından bazılarımız (çoğumuz?), vicdan azabı, suçluluk duygusu, takıntı, saplantı ve bağımlılık gibi nedenlerle o yarım gerçekliği de bir yanılsamaya dönüştürmeyi yeğliyor, üstelik bunu başarıyor, kendimizi hapishanelere kilitliyoruz (dışarıda özgürce dolaşan, hatta cinayet işleyenler de dahil). Kendi gerçekliğimizde tutsak oluyoruz…

Diğer ana karakterlerin hayat felsefesi ve yaşama şekilleriyle Lenny’den çok da farklı olmamaları, eserin mana değerini artırıyor. “Takip”teki Sarışın’ın, “Insomnia”daki cinayet dedektifinin, “Prestige / Prestij”deki sihirbazların Lenny gibi özel bir durumları yok, ama onların da başka takıntıları, saplantıları var. Onlar da kendi geçmişlerinin, yanlışlarının, günahlarının bedelini ödüyorlar, aynı neden hepsi için geçerli: Kendi egolarının esiri olduklarını görecek bilinç seviyesinde değiller...

Nolan –tabii ki o da yorumlardan biri ama- ilk kez “Başlangıç”ta o hapishaneden çıkmanın mümkün olabileceğini gösterdi. Ondan önceki tüm filmlerinde ana tema “esaret” olmasına rağmen, bunun hayata dair bilinçle ilişkisi de bir yan tema olarak belirdi, genişlemeye, büyümeye başladı. Bu temanın dozu “Memento”da hayli yüksek; hatta seyirciye bu temayı fark ettirme isteği çok belirgin: Örneğin Natalie “İntikam alsan bile bunu hatırlamayacaksın” diye uyardığında Lenny’nin verdiği karşılık (aşağıda), filmin en etkili, en yürek yakan yerlerinden biri. Keza Teddy onu sorularla sarsmaya, uyandırmaya çalışıyor, hatta “Sen gerçeği aramıyorsun, kendin bir gerçek yaratıyorsun” diyor.

Haklı… Çünkü Lenny uyanmak istemiyor; bazı açılardan kabusa benzese de bu rüya (yanılsama), gerçeğin kendisinden daha kolay, daha az acı verici geliyor ona. Gerçek o kadar ağır ki, yanılsamayı gerçek kabul etmek daha karlı, hatta zevkli (Karısının aynı kitabı defalarca okuması gibi)... Hele de o yanılsama Lenny’ye kendini filmlerdeki karizmatik dedektifler gibi hissetme/yaşama ve bir de ideal (intikam almak), hatta hayat amacı veriyorken…

Lenny’nin, küçücük şeylerde bile (camı tamir ettirmek gibi) yardımına koşan Teddy’ye değil de, ona yardım edeceğini sadece söyleyen Natalie’ye inanması da bu yüzden. Bir yanda karısını hatırlatan genç ve güzel bir kadın, öbür yanda onu sürekli uyandırmaya, “gerçeğe” döndürmeye çalışan, kendine yaptığı kalkanı sorularıyla incelten, egosunun tuzaklarını ona sürekli hatırlatan Teddy… Kimin yok olması gerektiği çok açık; Teddy yaşamaya devam ederse, eninde sonunda Lenny’nin elinden o mutluluğu alacak, onu gerçeğe uyandıracak…

Asıl trajik olan da bu: Kendi yarattığı hapishanede kendini tutsak etmekten zevk almak, çıkar sağlamak…

Asıl büyüklük ise şu: Tüm film insanın aslında ne kadar geniş boyutlu, ne kadar karmaşık bir varlık olduğu üzerine kuruluyken, baş kahramanın, insanları birkaç kelimeye indirgeyen notlar aracılığıyla hayata tutunmaya çalıştığını göstermek…

Ödülleri:
En İyi Senaryo ve Kurgu dallarında Oskar adaylığı
Ayrıca 42 ödül, 32 adaylık

Meraklısına notlar:
Nolan’ın belleğin anıları değiştirdiğini geniş kitlelere duyurmasını çok önemsiyorum. Bu konu NTV Bilim dergisinin Eylül 2009 tarihli sayısında geniş yer almıştı. (Ayrıca bakınız: Özkök’ün yazısı)

Filmi ilk kez görecekseniz veya bu yazı yeniden izleme arzunuzu uyandırdıysa, “Memento”dan hemen önce “Citizen Kane / Yurttaş Kane”i izlemenizi öneririm.

Filmin içeriği, özellikle yanılsama ile vicdan azabı arasındaki ilişki ilginizi çekiyorsa “Shutter Island / Zindan Adası” ve “The Machinist / Makinist”i de izlemenizde yarar olacaktır.

İleri okuma için:
“Rüyalar gerçek olsa”

Seçme replikler:
Lenny (fotoğraftaki not): Natalie. O da birini kaybetmiş. Sana yardım edecek.

Natalie: Ama intikam alsan bile bunu hatırlamayacaksın ki. Hatta o işin bittiğini bile bilmeyeceksin.
Lenny: Karım bu intikamı hak ediyor. Benim bilip bilmemem bir şeyi değiştirmez. Hatırlayamadığım şeylerin olması yaptıklarımı anlamsız kılmaz. Dünya gözlerini kapattığın anda kaybolmuyor, değil mi?..

Lenny: Ne kadar zamandır yalnız olduğumu bilmeden yatıyorum burada. Öyleyse nasıl iyileşebilirim? İyileşmem nasıl beklenebilir ki… zamanı hissedemezken…

Teddy: Bir adamın hayatını küçük notlarına ve resimlerine bağlayamazsın.
Lenny: Neden olmasın?
Teddy: Çünkü notların güvenilmez olabilir.
Lenny: Hafıza güvenilir değildir.
Teddy: Aa, lütfen...
Lenny: Gerçekten. Bellek mükemmel değildir. İyi bile değildir. Polise sor. Görgü tanıklarının ifadeleri güvenilmezdir. Polisler bir katili, oturup bir şeyler hatırlayarak yakalamazlar. Olguları toplar, inceler, sonuca varırlar.
Teddy: Bunu kastetmiyorum.
Lenny: Olgular ve gerçekler… Bellek değil… İşte böyle araştırma yaparsın. Biliyorum, eskiden ben de yapıyordum. Hafıza bir odanın şeklini değiştirebilir, bir arabanın rengini değiştirebilir. Ve anıları çarpıtmak mümkün. Hafıza bir yorumdur sadece, kayıt değildir. Olgular elindeyse, anıların bir önemi yoktur.

Lenny (dış ses): Hepimizin bize kim olduğumuzu hatırlatacak aynalara ihtiyacı var.
Ben farklı değilim.

Lenny: Ne gibi?
Teddy: Bu elbiseye, bu arabaya nasıl sahip olduğun gibi?
Lenny: Param var.
Teddy: Nereden?
Lenny: Karımın ölümünden. Sigorta işindeydim zaten, iyi korunuyorduk.
Teddy: Yani yas tutarken bir Jaguar almakla uğraştın, öyle mi? (Lenny yanıt veremez) Hiçbir fikrin yok, değil mi? Kim olduğunu bile bilmiyorsun.
Lenny: Evet, biliyorum. Hafızamı kaybetmedim. O olaya kadar olan her şeyi hatırlıyorum. Adım Leonard Shelby. San Francisco'luyum.
Teddy: O eskidendi... Kim olduğunu bilmiyorsun. Olaydan sonra neye dönüştüğünü bilmiyorsun. Ortalıkta dedektif pozlarında dolaşıyorsun. Olayın ne kadar zaman önce olduğunu bile bilmiyorsun (…) Sigorta satarken de özel tasarlanmış takımlar mı giyiyordun?
Lenny: Sigorta satmıyordum, araştırıyordum.
Teddy: Doğru, doğru. Sen araştırmacısın... Belki de kendini araştırmaya başlamalısın.
Lenny (alaycı): Tavsiyen için teşekkürler.

Lenny (dış ses): Sence çözmek gereken bir yapboz daha ister miyim? Bir başka John G.’yi aramayı?.. Sen de John G.’sin. Öyleyse benim aradığım John G. de olabilirsin... Mutlu olmak için kendime yalan mı söyleyeceğim? Konu sensen Teddy… evet, söyleyeceğim.

Memento / Akıl Defteri
Senaryo ve yönetim: Christopher Nolan (Jonathan Nolan'ın "Memento Mori" isimli kısa hikayesinden)
Yapımcılar: Jennifer Todd, Suzanne Todd
Oyuncular: Guy Pearce (Leonard), Carrie-Anne Moss (Natalie), Joe Pantoliano (Teddy Gammell), Stephen Tobolowsky (Sammy), Mark Boone Junior (Burt), Jorja Fox (Leonard'ın karısı),
2000, ABD yapımı, 113 dakika
Gösterim Tarihi: 27 Temmuz 2001
DVD firması: Palermo

3 Temmuz 2010 Cumartesi

Güvenli

IMDB: 6,9
Allmovie: 4,5/5 yıldız
Manalı Filmler: 8,5

İnsanı hem sinemasal, hem de düşünsel açıdan bu kadar tatmin eden çok az film çıkıyor sevgili okur.

“Safe” adına “uygarlık” dediğimiz nesneyi eleştiriyor, ama abartmadan, sulandırmadan, aksine çok ölçülü bir yaklaşımla… Bu açıdan film, Henry Bean’in 2007’de yönettiği -ama “Safe” kadar başarılı olmayan- “Noise”u hatırlatıyor.

Hayata ve insanlara karşı mesafeli, kendi halinde bir ev hanımı olan Carol ansızın hastalanıyor, baş ağrısı, burun kanaması, zafiyet gibi belirtiler olmasına karşın bir teşhis konamıyor. Bir bütünsel şifa kliniğinin yetkililerinden “çevre hastalığına” tutulduğunu öğreniyor. Bedeni kimyasallara tepki vermektedir ki bu da Carol’ın artık büyük şehirde yaşayamayacağı anlamına gelir…

İyileşme süreci Carol’ın hayatı nasıl algıladığı ve sonuçta nasıl yaşadığı konusunda bilinçlenmesini sağlayacaktır…

Konusundan anlaşıldığı gibi “Safe”, çok önemli meseleleri işliyor, filmin başarısı da öncelikle buradan geliyor zaten, o önemli temaları tam bir yetkinlikle işlemesinden, en küçük bir açık vermemesinden. Matematiksel açıdan bu kadar iyi tasarlanmış ve kotarılmış bir senaryoya uzun süredir rastlamamıştım doğrusu.

Ve ikincisi, Haynes’in yaklaşımı çok olgun, son derece dengeli… Oyunculuklardan kamera açılarına, filmin ciddiyetini zedeleyebilecek en küçük bir çapak bile yok, her şey mükemmel…

Rejideki sakin ama bilinçli yaklaşım, senaryodaki çift anlamlılığı daha etkili hale getiriyor: İlk bakışta film, insan bedeninin bağışıklık sisteminden söz ediyor, daha derinde yatan anlam ise modern yaşantı sonucu oluşan ruhsal açlıkla ilişkili.

Kanımca bu filmin en önemli yanı da bu: Ruhsal temaları çağdaş toplumsal yaşantının içinden derlemesinde, günümüzün meselelerinden söz etmesinde…

Ödülleri:
En İyi Film, Yönetmen, Senaryo ve Kadın Oyuncu dallarında Indipendent Spirit ödülü adaylığı.

Seçme replikler:
Şifa Kliniği’nin Tanıtım Filminden: “Gündelik yaşam içinde her gün 60.000 kimyasal maddeye maruz kalıyoruz. Bunların sadece %10'u zararlılık açısından test edilmiştir.”

Dr. Reynolds: “Temizlenmek için kendine içinde yaşayabileceğin bir alan yaratmalısın. O alan senin güvenli bölgen olacak. Vücudundaki yüklemeyi önemli ölçüde azaltan, zehirden arındırılmış bir alan. Bazıları için bu hava geçirmez, porselen kaplı, buzdolabı gibi bir bölgedir. Kimileri içinse, bir sığınak, evlerinin içinde, iyi bir havalandırmaya sahip, boş bir odadır.”

Carol: “Artık makyaj da yapamıyorum. Gözlerimi yakıyor, hastalanıyorum. Sanırım bu durumun tek iyi yanı var. O da insanı yiyecekler ve kimyasallar, aslında her şey hakkında bilgi sahibi yapıyor. Ama, ne olursa olsun, beni eskiden olduğumdan daha uyanık hale getirdi.”

Peter Dunning: “Sizinle bu akşam bir yansımayı paylaşmak istiyorum. Dış dünyanın pozitif ve özgür bir görüntüsü… Aynen burada yarattığımız dünya gibi… Çünkü dış dünyaya bir sevgi mekânından, affedici bir ortamdan baktığımızda dışarıda gördükleriniz içinizde hissettiklerinizin yansımasıdır… Çevremde neler görüyorum?.. Çevreciliğin arttığını görüyorum. Ve bütünsel öğretinin... Uyuşturucu kullanımı ve fuhuşta azalma olduğunu görüyorum… Dış dünyada tüm bu pozitif olayları görüyorum çünkü gördüğüm şey küresel bir değişimdir... Tıpkı içimde gerçekleşen değişim gibi.”

Claire: “Buraya ilk geldiğimde yürüyemiyordum bile. Evim Michigan'da kimyasal üretim yapan bir fabrikaya 10 km mesafedeydi. Orası günde 1 ton kimyasal atık sızdırıyordu. Buraya geldiğimde tek yapabildiğim Güvenli Odada öylece oturmaktı... Ve her gün, her saat kendime aynada bakıp şunu söylüyordum: 'Claire... Seni seviyorum. Seni gerçekten seviyorum'… Bir ay sonra, odadan çıkabilir hale geldim... Ve kısa süre sonra da yürüyordum. Benim için tüm bu olanlar bir mucizeydi çünkü elimde hiçbir şey kalmamıştı. Yani hiçbir maddi şey... Geriye kalan tek şey bendim.”

Peter Dunning: “Gazete okumayı bıraktım. Televizyon haberlerini de izlemiyorum artık. Medya içimizi karartıyor. Yaklaşımları ölümcül, çok negatif... Sonunda onlara ihtiyacım olmadığına karar verdim. Ve böylece bu negatif dürtüyü dönüştürüp zararsız hale getirdim. Çünkü eğer hayatın bu kadar yıpratıcı ve yıkıcı olduğuna inansaydım bağışıklık sistemim de buna inanacaktı.”

Steve: “Hastalandım çünkü aşırı dozda ilaç kullanıyordum.”
Peter Dunning: “Neden bağımlı hale gelmiştin?”
Steve: “Sanırım kendimi sevmememin yarattığı acıyı bastırmaya çalışıyordum… Aslında kendimden nefret etmemin…”

Peter Dunning: “Hastalığına neden olan neydi Joyce?”
Joyce: “Sanırım oğlum hastalandıktan sonra ben kendimi hasta ettim. Çünkü suçluluk duygusuyla doluydum. Onun başına gelenlerin benden kaynaklandığını düşünüyordum. Onu o okula gönderen bendim. Onu o ortama ben sokmuştum.
Peter Dunning: “Yani kendini cezalandırıyordun.”

Peter Dunning: “Marilyn?
Marilyn: “Ben çocukken feci biçimde yaralanmıştım... Yani ruhsal olarak... Ve bunu yıllar boyu bastırdım, yaşanmamış saydım. Ve birdenbire çok hastalandım.”
Peter Dunning: “Neden sence?”
Marilyn: “Sanırım bir şeylerin yanlış gittiğini kendime anlatabilmek için… Ve bundan en çok zarar görenin ben olduğumu kendime anlatmak için. Onu affetmemem nedeniyle.”
Peter Dunning: “Teşekkürler, Marilyn… Hastalık ne olursa olsun, bağışıklık sistemi zarar gördüyse bunun nedeni, olanlara bizim izin vermemizdir... Bunu da şu anda senin gösterdiğin öfkenin benzeriyle yapmışızdır.”

Safe / Güvenli
Senaryo ve yönetim: Todd Haynes
Yapımcılar: Christine Vachon, Lauren Zalaznick
Oyuncular: Julianne Moore (Carol White), Peter Friedman (Peter Dunning), Xander Berkeley (Greg White), Susan Norman (Linda), Kate McGregor-Stewart (Claire), Mary Carver (Nell), Steven Gilborn (Dr. Hubbard), April Grace (Susan)
1995 ABD, İngiltere ortak yapımı, 119 dakika.

Cold Souls

IMDB: 6,6
Allmovie: 3,5/5 yıldız
Metacritic: % 69
Manalı Filmler puanı: 7,5

Beklenmedik bir anda iyi bir filme rastlamaktan daha şahane bir şey varsa hayatta, o da her filmini izlemeye karar verdiğin bir yönetmenle tanışmaktır, sevgili okur.

Bu zeka dolu filmi yazan ve ustaca yöneten Barthes, artık benim favori listemde…

Projenin ve bu genç yönetmenin çekiciliğine başkaları da ikna olmuş olsa gerek ki, “Cold Souls” bağımsız bir filmden beklemeyeceğiniz kadar muhteşem bir oyuncu kadrosuna sahip. Ve tabii ki başta Giamatti olmak üzere ana rollerdeki herkes olağanüstü.

Çehov’un ünlü oyunu “Vanya Amca”ya hazırlanan oyuncu Paul bunalımdadır, sonunda ruhunun kendisine ağır geldiğine ikna olur, bir şirkete başvurarak ruhunu aldırır. Bunun oyunculuğuna da evliliğine de yararı olmadığını görünce bir Rus şairin ruhunu kiralar. Oyunculukla ilgili sıkıntıları biter ama karısı Paul’u garipsemeye başlar. Kendi ruhunu geri almaya çalıştığında Saint Petersburg’a gitmesi gerektiğini öğrenir, ruhu Rus mafyasının eline geçmiştir…

Görüldüğü gibi filmin modern toplum yaşantısını eleştiren bir yapısı var. Eleştirilerini olgun bir tavırla, bağırıp çağırmadan dile getiriyor, inceden inceye dalgasını geçerken hassas noktalara parmak basmayı da ihmal etmiyor. Bu haliyle filmin Woody Allen’ın ilk dönem filmlerinin yıkıcı mizah dozu düşük bir versiyonuna veya Charlie Kaufman senaryolarına benzediğini söylemek mümkün.

İnce mizah ve eleştiriden keyif alıyorsanız bu filmi atlamayın.

Meraklısına:
Filmin ilhamını veren bir rüya olmuş: Barthes’in düşünde Woody Allen ruhunun bir nohuda benzediğini görüyormuş.

Ödülü:
En İyi İlk Senaryo, Görüntü Yönetmeni ve Yardımcı Kadın Oyuncu (Dina Korzun) dallarında Indipendent Spirit ödülü adaylığı.

Cold Souls
Senaryo ve yönetim: Sophie Barthes; Yapımcılar: Daniel Carey, Elizabeth Giamatti, Paul S. Mezey, Andrij Parekh, Jeremy Kipp Walker; Oyuncular: Paul Giamatti (Paul Giamatti), Armand Schultz (Astrov), Michael Tucker (tiyatro yönetmeni), Dina Korzun (Nina), David Strathairn (Dr. Flintstein), Emily Watson (Claire), Oksana Lada (Sasha); 2009 ABD, Fransa ortak yapımı, 101 dakika.

12 Haziran 2010 Cumartesi

Kara Yılan İnliyor

IMDB: 7.1
All Movie Guide: 3/5 yıldız
Metacritic: %52
Manalı Filmler puanı: 7,5

Hala aşık olduğu karısı tarafından aldatılan ve terk edilen zenci çiftçi Lazarus, yolda dövülmüş halde bulduğu beyaz Rae’yi evin götürür, iyileştirmeye çalışır. İnançlı bir adamdır; kızın seks bağımlısı olduğunu öğrenince onu zincirler, “içindeki şeytanlardan” kurtarmaya uğraşır.

İlk filmi “The Poor and Hungry” (2000) ile dikkat çeken genç yönetmen Brewer’dan beklenmedik derecede başarılı bir yapıt… İlginç hikayesinin katmanlarını ustaca işleyen Brewer, ana karakterlerinin ruh hallerini irdelemekte de ciddi bir başarıya ulaşıyor, Amerikan Bağımsız Sineması’nın en üst seviyesine anlamlı bir katkı yapıyor. Bunda iki başrol oyuncusunun başarıları en büyük etken…

Adını Blind Lemon Jefferson’ın 1927’de kaydettiği bir şarkının bir dizesinden alan film, izleyicisine tam bir müzik ziyafeti sunuyor. Filmde beşini –bu film için gitar çalmayı öğrenen- Samuel Jackson’ın söylediği 10’dan fazla blues şarkısı kullanılmış. Ki bunlardan “Black Snake Moan” ve Christina Ricci’nin seslendirdiği “This Little Light of Mine" özellikle dikkat çekiyor.

Seçme replikler:
Lazarus (yemek yiyen Mae’ye): “Bunları yetiştireceğim diye bir sürü bel ağrısı çektim. Gerisi de yemeğe koyduğum birazcık sevgi. Biraz yavaşlarsan tadını alabilirsin.”

Mae: “İnsanlara zarar vererek dolaşacaksın, sonra da tövbe edeceksin ve her şey temizlenecek... Cennet neden böyle insanları istesin ki?”

Lazarus (Mae’ye): “İçinde pislikten başka şeyler de olduğunu biliyorum.”

Black Snake Moan / Kara Yılan İnliyor
Senaryo ve yönetim:
Craig Brewer; Yapımcılar: Stephanie Allain, John Singleton; Oyuncular: Samuel L. Jackson (Lazarus), Christina Ricci (Rae), Justin Timberlake (Ronnie), S. Epatha Merkerson (Angela), John Cothran (Vaiz R. L.), David Banner (Tehronne), Michael Raymond-James (Gill); 2006 ABD yapımı, 116 dakika; Gösterim tarihi: 27 Temmuz 2007; DVD Firması: Tiglon / Paramount Pictures.

25 Mayıs 2010 Salı

Michael




IMDB: 5.5
All Movie: 2/5 yıldız
Rotten Tomatoes: % 36
Manalı Filmler: 7.5

Sinema sinema olalı böyle melek görmedi…

Bu filmde Mikail, zincirleme sigara içen, kahvesine şeker dolduran, gerektiğinde yumruklarını konuşturan ve kadınlara bayılan biri. Pardon bir melek. Yani: Melek deyince akla gelen şeylerin neredeyse tamamının tam tersi…

Ucuz, sansasyonel bir gazetede çalışan Huey, Dorothy ve Frank, bir okur mektubundan hareketle, bir melek hakkında haber yapmak üzere yola koyulurlar. Mikail onlara dünyaya sınırlı sayıda ziyaret yapılabildiğini ve bunun kendisinin son hakkı olduğunu, bu nedenle doyasıya “yaşamak” istediğini açıklayınca, onu Şikago’ya götürmeye karar verirler. Yolda türlü çeşitli maceralar yaşayacak, sonunda üçü de meleklere inanmaya başlayacaklardır…

Ephron’un filmi yer yer eğlenceli, hoş bir seyirlik. En temel sorunu senaryosunun gerektiği kadar güçlü olmayışı. Yine de keyifli zaman geçirmek isteyenlere ve fantastik mevzulara meraklı olanlara önerilebilir.


Seçme replikler:
Michael: “Hatırlasanıza, John ve Paul ne demişti?”
Frank: “Havariler mi?”
Michael: “Hayır, Beatles… Tek ihtiyacınız sevgi.”

Michael: “Ben o tür bir melek değilim.”

Michael: “Gülmeyi öğrenmen lazım, gerçek sevgiye giden yoldur.”

Michael
Yönetmen: Nora Ephron; Senaryo: Nora Ephron, Delia Ephron, Peter Dexter, Jim Quinlan (Dexter ve Quinlan’ın öyküsünden); Yapımcılar: Sean Daniel, Nora Ephron, James Jacks; Oyuncular: John Travolta (Michael) , Andie MacDowell (Dorothy), William Hurt (Frank), Bob Hoskins (Vartan), Robert Pastorelli (Huey); 1996 ABD yapımı, 105 dakika; Gösterim tarihi: 21 Mart 1997; DVD firması: Palermo.

22 Mayıs 2010 Cumartesi

Man in the Chair

IMDB: 7.3
Rotten Tomatoes: % 50
Manalı Filmler puanı: 8.5

Lise öğrencisi Cameron’ın film okuluna burs kazanabilmek için kısa film çekmesi gerekmektedir, ama bilgisi de, parası da yoktur. Eski filmler gösteren bir sinema salonunda tanıştığı Flash’ın “Yurttaş Kane”de bile görev yapmış bir elektrikçi olduğunu öğrenince ondan yardım ister. Flash’ın emektar sinema emekçisi arkadaşlarının da yardımıyla huzurevleri hakkında bir belgesel yapmaya girişirler.

B sınıfı gerilim filmleri yönetmeni Michael Schroeder’in, kariyerine on yıldan fazla ara verdikten sonra yazıp yönettiği bu küçük film, umulmadık bir başarı kazandı, fakat maalesef ülkemizde gösterilmedi.

Her öğesiyle çok başarılı bir film. Hele Plummer muhteşem.

Ödülleri: Heartland Film Festivali’nde bağımsız yapımlara verilen Crystal Heart Ödülü’nü kazandı.
Ayrıca 7 ödül ve 1 adaylık.

Seçme diyaloglar:
Flash: “Bir insanı mükemmel yapan güç değil, içindeki duyarlılığının sürekliliğidir.” (Nietzsche’den alıntı)

Flash: “Günün birinde (yönetmen olmayı) başarırsan Mickey gibi iyi insanlara hiçbir zaman kötü davranmayacağına söz ver bana. Ve o sandalyeye nasıl ve kim sayesinde oturduğunu asla unutmayacaksın.”

Flash: “Hiçbir şey sonsuza kadar sürmez. O yüzden ünlü olmayı kafana takma. İşini iyi yapmaya çalış. Şöhret beraberinde gelir zaten.”

Cameron: “Her insan değerlidir. Yaptıklarımız ve olduğumuz kişi, kuşakları etkileyecektir.”

Flash: “Amerika, sadece gençlere, güzellere ve "kazanan"lara değer verir!”

Man in the Chair
Senaryo ve yönetim: Michael Schroeder
Yapımcılar: Michael Schroeder, Sarah Schroeder, Randolf Turrow
Oyuncular: Christopher Plummer (Flash Madden), Michael Angarano (Cameron Kincaid), M. Emmet Walsh (Mickey Hopkins), Robert Wagner (Taylor Moss), Joshua Boyd (Murphy), Mitch Pileggi (Floyd)
2007 ABD yapımı; 107 dakika.

13 Mayıs 2010 Perşembe

Bopha!

Başkalarının acısını izlemek, bir özgürlük mücadelesine omuz vermek, seyirciyi ruhsal açıdan da çok geliştirir. Çünkü aslolan, “başkasının acısı” diye bir şeyin olmadığını anlamaktır, örneğin işkence gören bir çocuk, hangi ırktan, milletten olursa olsun, “bizim” çocuğumuzdur.

IMDB: 6.4
Allmovie: 3/5 yıldız
Manalı Filmler puanı: 6.8

İnsanların yüreklerini ortaya koyarak yaptıkları işleri daha bir takdir ediyorum sevgili okur, hele bu kişiler Holivud gibi güce, başarıya tapan bir sektöre mensuplarsa yaptıkları filmin değeri daha da artıyor.

Örneğin Morgan Freeman’ın yönetmenlik yapmaya, hadi yaptı diyelim, ilk ve tek filminde Güney Afrika’daki ırkçılığa eğilmeye çok mu gereksinimi vardı ki?.. “Bruebaker” (1980) gibi filmleri de içeren bir kariyerden sonra, 1989’da “Driving Miss Daisy / Bayan Daisy ve Şoförü” ile dünya çapında üne kavuşmuş ve ikinci kez Oskar’a aday gösterilmiş, “Glory / Zafer”, “Robin Hood” derken “Unforgiven / Affedilmeyen”le (1992) ün ve başarısını artırmıştı. Hemen ertesi yıl, düşük bütçeli bir projeyle, o günlerde ırkçı yönetim hala devam ettiği için Zimbabwe’de çekim yaparak “Bopha!”yı yönetti.

Aynı şekilde Danny Glover da 1985’te ünlü “The Color Purple / Mor Yıllar”da başrol oynamış, iki yıl sonraki “Lethal Weapon / Cehennnem Silahı” ile ününe ün katmıştı. Hele de ırkçı yönetimin “piyonu” pozisyonundaki bir komiseri canlandırmaya onun da hiç ihtiyacı yoktu.

Fakat dünyanın bu tür filmlere gereksinimi vardı.

Nelson Mandela 27 yıllık bir hapisliğin ardından, 71 yaşında özgürlüğüne kavuşalı 3 yıl olmuş, ama Güney Afrika’ya eşitlikçi ve demokratik bir yönetim hala gelmemişti (İlk demokratik seçimler 1994’te yapıldı, Mandela devlet başkanı seçildi).

Sonuçta Güney Afrika’daki özgürlük mücadelesi (ve konuyla ilgili filmler) başarıya ulaştı, ama dünyanın bu tür filmlere hala gereksinimi var.

Çünkü başkalarının acısını, dünyanın çok uzak bir ucunda da olsa yaşanan sıkıntıları izlemek, polis zulmüne tanıklık etmek, bir özgürlük mücadelesine omuz vermek, izleyiciyi ruhsal açıdan da çok geliştirir.

Çünkü aslolan, “başkasının acısı” diye bir şeyin olmadığını anlamaktır, örneğin işkence gören bir çocuk, hangi ırktan, milletten olursa olsun, “bizim” çocuğumuzdur.

İşte o çocukları, o zulmü başarıyla yansıttığı için Freeman’ın kalbimizdeki yeri bu filmle daha da arttı.

İlk kez koltuğa oturan birinden beklenebileceği gibi yönetmenliği biraz fazla düz Freeman’ın, senaryoda da sıkıntılar var. Yine de hem öykünün sosyal-siyasi yönleri, hem de Komiser baba ile eylemci oğlun ilişkisi gibi dramatik öğeler etkili.

Fakat filmin asıl gücü oyunculuklarda… Bir Kubrick klasiği olan “A Clockwork Orange / Otomatik Portakal”ın unutulmaz oyuncusu Malcolm McDowell, Holivud’un en müthiş zenci kadın oyuncularından Alfre Woodard (“Passion Fish”, “K-Pax”) ve meraklısının “Ace Ventura: When Nature Calls / Budala Dedektif Afrika'da” filmindeki sevimli rolünden anımsayabileceği Maynard Eziashi, hayatının belki de en başarılı performansını veren Danny Glover’a ustaca eşlik ediyorlar.

İzleyin… Çünkü “Bopha!” Freeman’ın kurucu ortak olduğu Revelations Entertainment şirketinin sloganında dendiği gibi “Aydınlatan, kalbi ifade eden ve insani deneyimleri yücelten” filmlerden biri…

Meraklısına: Bopha kelimesi Zulu dilinde “gözaltı” ve “tutuklama” anlamlarına geliyor.

Bopha!
Yönetmen:
Morgan Freeman; Senaryo: Brian Bird, John Wierick (Percy Mtwa'nın oyunundan); Yapımcı: Lawrence Taubman; Oyuncular: Danny Glover (Micah Mangena), Malcolm McDowell (De Villiers), Alfre Woodard (Rosie Mangena), Marius Weyers (Van Tonder), Maynard Eziashi (Zweli Mangena), Malick Bowens (Pule Rampa), Michael Chinyamurindi (Solomon); 1993 ABD yapımı, 120 dakika; DVD firması: Paramount.

29 Nisan 2010 Perşembe

Düş İçinde Düş

IMDB: 5.3
Allmovie: 2.5/5 yıldız
Rotten Tomatoes: % 23
Manalı Filmler: 8.0

Usta oyuncu Anthony Hopkins üçüncü kez yönetmen koltuğunda…

Felix, bir cinayet filmi senaryosu yazmaktadır. Dış dünya ve iç dünyası arasında bölünmüştür. İki dünyadan birbirine geçişler olduğunu fark eder, senaryosundaki bazı karakterler gerçek hayatında ortaya çıkmaktadır ve bunun tersi de söz konusudur…

Rüyalar, hayal gücü ve gerçek yaşam arasındaki paralellikleri işleyen “Slipstream”, görüp görebileceğiniz en yüksek düzeyde mana içeren filmlerden biri. Dilimize “pervane rüzgarı” biçiminde çevrilebilecek olan ismi, eserin yapısı hakkında epey ipucu veriyor. Şaşırtıcı derecede başarılı senaryosunda Hopkins, senarist Felix’in bilinç akışını aynen yakalayıp yansıtmaya çalışmış. IMDb puanının düşük olmasının nedeni, bu yapısı yüzünden filmin ortalama izleyiciye karışık gelmesi olabilir. Zaten Hopkins’in tam bir başarıya ulaştığını söylemek zor; ama film kesinlikle kayda değer, anlamlı ve iyi niyetli bir deneme…

Sinema tarihinin en usta görüntü yönetmenlerinden biri iş başında, reji gayet olgun ve ölçülü, oyunculuklar ise birinci sınıf…

Locarno Film Festivali Gençlik Jürisi Ödülü

Düş İçinde Düş / Slipstream
Senaryo, müzik ve yönetim: Anthony Hopkins; Yapımcılar: Stella Arroyave, Robert Katz; Görüntü yönetmeni: Dante Spinotti; Oyuncular: Christian Slater (Ray / Matt Dobbs), Jeffrey Tambor (Jeffrey / Dr. Geekman), Michael Clarke Duncan (Mort / Phil Henderson), John Turturro (Harvey Brickman), Anthony Hopkins (Felix Bonhoeffer), Jennifer Anne Franklin (Shelly), Monica Garcia (Monica); 2007 ABD yapımı, 96 dakika; TV’de gösteriliyor.

28 Nisan 2010 Çarşamba

Üçüncü Mucize

IMDB: 6.5
Allmovie: 3/5 yıldız
Rotten Tomatoes: % 66
Manalı Filmler puanı: 8.0

“Mucizeler inanmayanlar içindir” derler.

Bu cümle, tanınmış oyun yazarı ve şair Richard Vetere’nin, ilk romanını ne kadar sağlam bir temel üzerine inşa ettiğini doğruluyor. “Üçüncü Mucize” inancı işliyor, inanmak eylemini ameliyat masasına yatırıp inceliyor. Büyük çoğunluğu din adamı olmasına rağmen filmin belli başlı tüm karakterlerinin inanmakla meseleleri var.

Açılış sahnesinde küçük bir kız dua ederek uçaklardan dökülen bombaları etkisiz hale getiriyor. 1944 yılında yaşanan bu olayı, yıllar sonra Başpiskopos Werner “kapris” olarak niteliyor: “Hayır, bu akılsızca bir mucizeydi… Akılsızca ve kaprisli… Küçük bir Çingene kızın kendini ve ailesini koruması dileğini yerine getirmek. Milyonlar ölürken… Tanrı'nın bir kaprisi!”

Tanrı neden başkalarının değil de o küçük kızın duasını kabul etmiştir?

Tanrı neden birini korur da diğerinin canını alır?

Bu türden zor sorular, hayatını bu yola vakfetmiş bir din adamını bile isyan ettirebilir, düşündükçe insanın inancını koruması zorlaşabilir.

Ve en acı insanlık hali, kişinin inancını korumak için kendisiyle savaşmasıdır. İçinden gelen ses bir yönü işaret eder, dünyanın hali tam tersini…

Chicago’da, 1979 yılında geçen filmin öyküsü özellikle Katolikler için büyük önem arz eden mucizelerle ilgili: Bir kilisenin bahçesindeki Meryem Ana heykeli kanlı gözyaşları dökmeye başlayınca olayı araştırması için Rahip-yazar Frank Shore görevlendirilir. Frank daha önce benzeri bir olayın gerçek olmadığını tespit etmiş, o süreçte kendisi de inanç krizine girmiştir. Heykelin iyi kalpli bir insan olarak tanınan Helen isimli bir kadının ölümünden sonra “ağlamaya” başladığını öğrenince Helen’i araştırmaya başlar. Mucizelerin gerçek olduğuna kanaat getirirse Vatikan’a Helen’in aziz ilan edilmesini önerecektir. Araştırması sürerken Frank, heykelden dökülen kan sayesinde veremi iyileşen Maria’yı, Helen’in annesini asla affetmeyen inançsız kızı Roxane’i ve kuşkucu yaklaşımı yüzünden “Şeytanın avukatı” lakabı takılmış Başpiskopos Werner’i tanıyacak, hem onları, hem kendini sorgulayacaktır...

Kurmaca bir hikayeyi işleyen senaryoya bolca gerçek olay ve anekdot serpiştirilmiş, gerçekleştiği bilinen mucizeler hatırlatılmış. Tüm bunlar metni daha da sağlam hale getiriyor, üzerinde düşünmek için uygun bir zemin yaratıyor.

Deneyimli yönetmen Agnieszka Holland (“Copying Beethoven / Beethoven’ı Anlamak”, “The Healer / Tedavi”), Coppola’nın yapımcılığından da güç alarak, filmini bir Holivud ürününün duramayacağı bir çizgide konumlandırmış: Olan bitene hep aynı mesafede duran film, ne vaaz veriyor, ne taraf tutuyor. Öykünün gizemle ilgili tarafından ziyade karakterlerin ruh haliyle ilgileniyor. İyi çizilmiş, güçlü kişilikleri usta oyuncuların canlandırması hikayenin “gerçekliğini” artırıyor. 4 kez Oskar’a aday gösterilen usta oyuncu Harris yine çok başarılı, Stahl yine müthiş, Alman sinemasının büyük oyuncusu Sukowa ise filmin mucizelerinden biri…

Dolayısıyla “Üçüncü Mucize”, sermayesi ABD’den gelse de uluslar arası bir ekip tarafından gerçekleştirilmiş, dili ve siyasi/düşünsel duruşuyla Holivud’tan uzakta konumlanan, mana değeri yüksek bir film…

Seçme diyaloglar:
Frank (Roxane'e): “Bunların çoğu sahte, ama bakın... Martin Wade... Akyuvar sayısı binden az çıktı. Çok kötüydü. Annenize dua etti. Karısı annenizin mezarından aldığı toprağı göğsüne sürdü. Bu çok saçma, ilkel ve batıl bir inanç. Ama şimdi akyuvar sayısı üç bine yakın. Doktorlar açıklayamıyor.”

Frank: “Jane Frances de Chantel. 18. yüzyıl, Fransa. Rahibe olmak istedi. On yaşında bir oğlu vardı. Annesi giderken çocuk ağlıyordu. Onu durdurmak için manastırın önüne yattı, kadın üzerine basıp geçti. Tam yüzyıl sonra kilise, onu azize ilan etti.”
Roxane: “Kilise yapmış… Siz ne yapardınız?”
Frank: “Bilmiyorum.”

Frank: "Aziz cennette Tanrı ile birlikte olan kişidir. O kişiye dua edersen ve dualarına yanıt verilirse... onun Tanrı ile arasında özel bir bağ var demektir. O kişi Tanrıyı, dualarına yanıt vermeye ikna etti demektir.”
Roxane: "Ne? Yani cennette o kadın Tanrı'nın omzuna dokunup kulağına mı fısıldıyor? 'Bu insanların dualarına yanıt vermelisin!' (güler) Gerçekten buna inanıyor musunuz?"
Frank: "Zor sorular soruyorsunuz."

Frank (Rahip John'a): ”Tek bildiğim, öldüğümüzde yukarıda hiç bir şey bulamazsak sersem gibi görüneceğimiz.”

Frank (Rahip John'a): “Her şeyden vazgeçerim!.. Sadece boş yere vazgeçmiş olmak istemiyorum. Doğru olmasını istiyorum.”
John: “Mucizenin mi?”
Frank: “Hepsinin… Hepsi doğru olsa iyi olur, John!”

Frank: "Tanrının yine yüzünü göstermesini istiyorum."
Roxane: "Peki ya bir yüzü yoksa?"

Frank: "Daha önce böyle bir şeyle karşılaştınız mı?”
Rahip Burke: "Altı kez... Buna domuz yağı akışı diyoruz. Yaygın bir numaradır. Heykel domuz yağı ile boyanır... yağmur domuz yağına değdiğinde, kan gibi görünür.”

Başpiskopos Werner: “Tam aksine. İlgilendiğim çok dava var. Mesela Belçikalı Peder Kurtswaal dosyası. Büyük bir bilge... Ve bir kahraman. Yahudi katliamına karşı vaazlar verdiği için Naziler tarafından öldürüldü. Ama eminim sizin ev kadını da çok cesur biridir.”

Frank: “Heykel dün gece kan ağladı. Laboratuara gönderdiğimiz örneğe göre kan grubu A, Helen'inkiyle aynı.”

Frank (Rahip John'a): “Bana cevabı bilen biri lazım, Tanrı burada mı değil mi? Bana bu lazım. Sen bu soruyu sormayı uzun zaman önce bıraktın.”

Frank: “Helen'in kocası kanserden öldü. Yedi yıl, eşinin bedeni günden güne erirken, onun başında bekledi. Yorulmadı, hastalığından kaynaklanan pislikleri temizlerken nerdeyse minnet duydu, çünkü onu seviyordu. Başpiskopos bunun bir engel olduğunu söylüyor. Ama kocasına verdiği değer, insana verdiği değeri gösterir.”

Kardinal Sarazin: “Bir aziz Tanrı'yı, sıradan birinin, Tanrı'yı sevme gücünün ötesinde sever. Aziz demek, sevgi demektir.”

Üçüncü Mucize / The Third Miracle
Yönetmen: Agnieszka Holland; Senaryo: John Romano, Richard Vetere (Vetere'nin romanından); Yapımcılar: Fred Fuchs, Steven Haft, Elie Samaha; Uygulayıcı Yapımcı: Francis Ford Coppola; Oyuncular: Ed Harris (Frank Shore), Anne Heche (Roxane), Barbara Sukowa (Helen), Caterina Scorsone (Maria Witkowski), Armin Mueller-Stahl (Başpiskopos Werner); 1999 ABD yapımı, 119 dakika; DVD firması: Kanal D Home Video